Zasadnicza część ustawy o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych weszła w życie 12 lipca 2026 r. Dla firm budowlanych najważniejsza zmiana polega na tym, że część informacji o wykonawcy można potwierdzić wcześniej, w procedurze certyfikacji, a następnie wykorzystać certyfikat w kolejnych postępowaniach. Certyfikacja jest dobrowolna i nie daje automatycznego prawa do wygrania przetargu.
Może ograniczyć powtarzanie tych samych czynności przy przygotowywaniu ofert. Skorzystają przede wszystkim przedsiębiorcy, którzy regularnie startują w podobnych przetargach i wielokrotnie dokumentują doświadczenie, kwalifikacje personelu lub brak podstaw wykluczenia. O tym, czy certyfikat będzie przydatny, zdecyduje jednak jego zakres oraz wymagania konkretnego zamówienia.
Co potwierdza certyfikat wykonawcy?
System przewiduje dwa główne rodzaje certyfikacji. Pierwszy może potwierdzać, że wykonawca nie podlega wskazanym podstawom wykluczenia z postępowania. Drugi może potwierdzać określoną zdolność do należytego wykonania zamówienia, na przykład doświadczenie, kwalifikacje zawodowe lub potencjał techniczny w zakresie objętym certyfikacją.
Certyfikat opisuje konkretny, zweryfikowany zakres. Nie jest ogólną oceną całej firmy ani uniwersalną przepustką do wszystkich przetargów. Przedsiębiorca powinien więc dopasować go do rodzaju zamówień, o które rzeczywiście zamierza się ubiegać.
Jakie dokumenty może zastąpić certyfikacja firmy budowlanej?
Jeżeli zakres certyfikatu odpowiada warunkom danego postępowania, wykonawca może posłużyć się nim zamiast odpowiednich podmiotowych środków dowodowych. W praktyce mogą to być dokumenty dotyczące doświadczenia w robotach budowlanych, referencje lub informacje o osobach skierowanych do realizacji zamówienia. Certyfikat może też potwierdzać określone okoliczności związane z brakiem podstaw wykluczenia.
Nie oznacza to, że firma przestaje przygotowywać dokumentację do przetargów. Zamawiający ocenia, czy certyfikat obejmuje dokładnie te okoliczności i ten poziom zdolności, których wymaga specyfikacja warunków zamówienia. Jeśli obejmuje tylko część wymagań, pozostałe trzeba wykazać na zasadach ogólnych. Nadal liczą się także dokumenty i informacje odnoszące się do konkretnego zamówienia.
Czego certyfikat nie załatwi za wykonawcę?
Certyfikat nie zastępuje oferty, kalkulacji ceny ani obowiązku uważnego przeczytania SWZ. Nie przesądza też, że firma ma w danym momencie wolne zasoby do realizacji kolejnego kontraktu. Jeżeli certyfikat potwierdza doświadczenie określonej kadry, wykonawca powinien sprawdzić, czy te osoby będą faktycznie dostępne na potrzeby nowego zamówienia.
Niektóre okoliczności można ocenić dopiero w konkretnym postępowaniu, na przykład konflikt interesów albo zaangażowanie wykonawcy w przygotowanie dokumentacji zamówienia. Certyfikacja nie wyłącza więc wszystkich obowiązków wykonawcy ani wszystkich czynności zamawiającego. Nie gwarantuje również wyboru oferty ani prawidłowego wykonania przyszłego kontraktu.
Czy certyfikacja wykonawców jest obowiązkowa?
Nie. Firma budowlana nadal może ubiegać się o zamówienia publiczne bez certyfikatu i wykazywać wymagane okoliczności na dotychczasowych zasadach. Certyfikacja jest dodatkową możliwością, a nie warunkiem udziału w przetargach.
Certyfikat jest udzielany na okres od roku do trzech lat. W tym czasie wykonawca powinien pilnować, czy dane objęte certyfikacją nadal są aktualne. Zmiany dotyczące personelu, doświadczenia, sytuacji firmy lub podstaw wykluczenia mogą wymagać aktualizacji certyfikacji albo wykazania danej okoliczności innym dokumentem. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy wybrany podmiot jest uprawniony do przeprowadzenia danego rodzaju certyfikacji i spełnia właściwe wymagania, w tym dotyczące akredytacji.
Roboty budowlane i poziomy zdolności – co wiadomo na 2026 rok?
Ustawa wprowadza także powiązanie warunków dotyczących zdolności technicznej lub zawodowej z określonymi poziomami zdolności. Dla branży budowlanej szczegóły mają znaczenie praktyczne: wpływają na to, jak opisywać doświadczenie wykonawcy i kwalifikacje osób przy robotach danego rodzaju.
Na dzień 22 października 2026 r. UZP informował, że wejście w życie rozporządzenia określającego poziomy zdolności dla robót budowlanych jest planowane na 1 stycznia 2027 r. Do czasu wejścia tych zasad w życie zamawiający nie stosują poziomów zdolności dla robót budowlanych na podstawie tego rozporządzenia. Przed przygotowaniem wniosku certyfikacyjnego lub oferty warto sprawdzić aktualny tekst przepisów i komunikaty UZP, ponieważ harmonogram może się zmienić.
Jak przygotować firmę budowlaną do certyfikacji?
Przedsiębiorca może już teraz uporządkować dokumenty, nawet jeśli dopiero analizuje, czy uzyskanie certyfikatu mu się opłaci. Pomocna będzie krótka lista działań:
- Przejrzyj przetargi, w których firma startowała lub planuje startować, i określ, jakie warunki powtarzają się najczęściej.
- Zbierz umowy, protokoły odbioru, referencje i informacje o wykonanych robotach. Sprawdź, czy dokumenty jasno opisują zakres, termin i prawidłowe wykonanie prac.
- Uporządkuj dokumenty dotyczące kadry: uprawnienia, doświadczenie, role pełnione przy inwestycjach, okresy zaangażowania oraz podstawę dysponowania osobami.
- Zweryfikuj, czy zasoby wskazywane w dokumentach są dostępne i czy dane o firmie są spójne w różnych rejestrach i załącznikach.
- Porównaj zakres planowanej certyfikacji z warunkami w SWZ. Wybierz zakres przydatny dla przyszłych postępowań, zamiast obejmować certyfikacją przypadkowe informacje.
Przy planowaniu certyfikacji warto pamiętać, że referencje i dokumentacja kontraktowa mają znaczenie nie tylko w przetargu. Pomagają też odtworzyć przebieg robót, uzgodnione zmiany, odbiory i rozliczenia, gdy po zakończeniu inwestycji pojawia się spór.
Certyfikat ułatwia start w przetargu, ale spory powstają przy realizacji
Certyfikacja może uporządkować część dokumentów potrzebnych do udziału w zamówieniach publicznych. Nie rozwiąże jednak sporów, które pojawiają się już podczas wykonywania umowy: o zakres robót dodatkowych, terminy, odbiór, kary umowne czy zapłatę faktur. W takich sytuacjach strony mogą rozważyć mediację, aby sprawdzić, czy da się uzgodnić rozwiązanie bez wieloletniego procesu.
W mediacji budowlanej rozmowa może być wsparta wiedzą prawną i techniczną, a zależnie od sprawy także kosztorysową. Jeżeli spór dotyczy realizacji kontraktu lub nieopłaconej faktury, skontaktuj się z mediatorem i opisz problem. Więcej informacji znajdziesz na stronie mediacje budowla.
Najczęstsze pytania o certyfikację wykonawców zamówień publicznych
Czy firma budowlana musi mieć certyfikat, żeby wystartować w przetargu?
Nie. Certyfikacja jest dobrowolna. Wykonawca bez certyfikatu może nadal wykazać brak podstaw wykluczenia i spełnienie warunków udziału na zasadach określonych w danym postępowaniu.
Czy certyfikat zastępuje wszystkie dokumenty przetargowe?
Nie. Może zastąpić odpowiednie podmiotowe środki dowodowe tylko w zakresie, który potwierdza i który odpowiada wymaganiom postępowania. Pozostałe dokumenty i informacje nadal mogą być wymagane.
Czy certyfikat gwarantuje zdobycie zamówienia?
Nie. Potwierdza określone informacje o wykonawcy. O wyborze oferty decydują również wymagania konkretnego postępowania, treść oferty i kryteria jej oceny.
Jak długo jest ważny certyfikat wykonawcy?
Certyfikacja może zostać udzielona na okres od roku do trzech lat. Firma powinna jednak monitorować, czy informacje objęte certyfikatem pozostają aktualne.